چگونه از گبه نگهداری کنیم؟ راهنمای شستشو، مراقبت و افزایش عمر گبه

گبه یکی از ارزشمندترین و ماندگارترین دست‌بافته‌های ایرانی است. چه گبه دستباف داشته باشید، چه عشایری یا ماشینی، مراقبت صحیح از آن می‌تواند عمرش را چندین برابر کند. با رعایت چند نکته ساده، گبه شما سال‌ها زیبایی اولیه خود را حفظ می‌کند و کمتر نیاز به تعمیر یا شستشو خواهد داشت. در این مقاله یک راهنمای جامع، کاربردی و قابل‌اجرا برای نگهداری و شستشوی گبه ارائه می‌کنیم.

۱. اصول اولیه نگهداری از گبه

برای افزایش طول عمر گبه لازم است چند نکته پایه‌ای را همیشه رعایت کنید:

۱.۱. جلوگیری از نور مستقیم خورشید

نور شدید خورشید باعث:

• کم‌رنگ شدن بخش‌هایی از گبه

• خشک و شکننده شدن الیاف پشم

• از بین رفتن درخشش رنگ‌ها

راه‌حل:

• استفاده از پرده

• تغییر جای گبه در فصل‌های مختلف

• چرخاندن دوره‌ای گبه برای یکنواخت نگه‌داشتن رنگ

۱.۲. جابه‌جایی و چرخاندن دوره‌ای

اگر گبه همیشه در یک جهت استفاده شود:

• ساییدگی ناهمگون ایجاد می‌شود

• پرزها خواب می‌کنند

• یکی از قسمت‌ها زودتر پوسیده می‌شود

پیشنهاد می‌شود هر ۳ تا ۶ ماه گبه را ۱۸۰ درجه بچرخانید.

۱.۳. استفاده از زیرانداز مناسب

برای جلوگیری از سر خوردن گبه روی سرامیک یا پارکت، و همچنین جلوگیری از فرسایش پشت گبه:

• از زیراندازهای نمدی یا توری ضدلغزش استفاده کنید.

• این کار جریان هوا را حفظ کرده و از جمع شدن رطوبت زیر گبه جلوگیری می‌کند.

۲. نظافت روزمره گبه

نظافت دائمی، مهم‌ترین عامل برای سالم ماندن بافت گبه است.

۲.۱. جارو کردن اصولی

• همیشه در جهت خواب پرزها جارو بزنید.

• از برس چرخان (Turbo Brush) استفاده نکنید، چون به پرزها آسیب می‌زند.

• هر هفته یک‌بار جارو با قدرت کم کافی است.

۲.۲. تکاندن گبه

اگر گبه کوچک است:

• آن را بیرون از خانه تکان دهید تا گرد و خاک از عمق پرزها خارج شود.

• تکاندن را با خشونت زیاد انجام ندهید تا تار و پود آسیب نبینند.

۲.۳. پاک کردن لکه‌ها

اگر لکه روی گبه ریخت:

1. خیلی سریع اقدام کنید.

2. با یک دستمال خشک، لکه را بدون مالش فقط فشار دهید تا مایع جذب شود.

3. محل لکه را با ترکیب آب ولرم + کمی شامپوی بدون آنزیم تمیز کنید.

4. هرگز از سفیدکننده استفاده نکنید.

5. بعد از تمیز کردن، گبه را در فضای باز ولی دور از آفتاب خشک کنید.

۳. شستشوی گبه؛ اصول صحیح و نکات مهم

شستشوی نادرست می‌تواند باعث گسیختگی، رنگ‌رفتگی و جمع‌شدگی گبه شود. برای شستشوی استاندارد مراحل زیر را رعایت کنید:

۳.۱. هر چند وقت یک‌بار گبه را بشوییم؟

• گبه دستباف: هر ۲ تا ۵ سال (بسته به میزان استفاده)

• گبه ماشینی: هر ۱ تا ۲ سال

• اگر حیوان خانگی دارید، بازه شستشو کوتاه‌تر می‌شود.

۳.۲. شستشوی گبه در خانه یا قالیشویی؟

گبه دستباف و عشایری به دلیل پشم طبیعی و رنگ گیاهی باید حتماً توسط قالیشویی معتبر شسته شوند.

در شستشوی خانگی، خطر:

• رنگ‌دادن

• جمع‌شدن گبه

• از بین رفتن بافت
  زیاد است.

گبه ماشینی را می‌توان در خانه شست، ولی با احتیاط.

۳.۳. روش صحیح شستشوی گبه در خانه (برای گبه ماشینی)

اگر تصمیم به شستشو در خانه دارید:

1. ابتدا با جارو برقی گرد و غبار سطحی را بگیرید.

2. در حیاط یا حمام، مقداری آب سرد یا ولرم روی گبه بریزید.

3. از شامپو فرش ملایم استفاده کنید؛ مواد قوی ممنوع!

4. با یک برس نرم، به آرامی روی پرزها بکشید؛ بیشتر از ۵ دقیقه ادامه ندهید.

5. خوب آبکشی کنید تا مواد کاملاً خارج شوند.

6. گبه را رول نکنید؛ بگذارید آب اضافی خودش خارج شود.

7. در سایه و هوای آزاد خشک کنید.

8. تا زمان خشک شدن کامل، از قرار دادن گبه روی زمین اجتناب کنید.

۴. روش جلوگیری از بیدزدگی گبه

بیدها دشمن پشم طبیعی هستند، مخصوصاً اگر گبه دستباف دارید.

۴.۱. چگونه از بید جلوگیری کنیم؟

• گبه را در محیط‌های تاریک و مرطوب نگذارید.

• سالی یک مرتبه گبه‌های انبارشده را هوا بدهید.

• از قرص نفتالین یا ضدبید طبیعی (مانند چوب سرو) استفاده کنید.

• گبه را تمیز و عاری از لکه و چربی نگه دارید.

۴.۲. نشانه‌های بیدزدگی

• وجود سوراخ‌های کوچک

• گرد سفید مانند خاک‌اره

• ضعیف شدن تار و پود

اگر این علائم را دیدید، گبه را سریع به متخصص ترمیم بسپارید.

۵. مراقبت از گبه در برابر رطوبت

رطوبت دشمن اصلی گبه است و می‌تواند باعث کپک‌زدگی و بوی نامطبوع شود.

۵.۱. چه کارهایی باید انجام دهیم؟

• هرگز گبه را روی زمین‌های مرطوب پهن نکنید.

• اگر گبه خیس شد، آن را فوراً در هوای آزاد خشک کنید.

• برای شستشو، گبه را کاملاً خشک کنید و سپس روی زمین بیندازید.

۶. نکات نگهداری گبه در هنگام جابه‌جایی یا انبار کردن

اگر قصد دارید گبه را برای مدتی کنار بگذارید:

1. ابتدا گبه را کاملاً تمیز کنید.

2. اجازه دهید کاملاً خشک شود.

3. گبه را لوله کنید (نه تا کردن).

4. داخل یک کاور پارچه‌ای یا نخی قرار دهید (کاور پلاستیکی هوا را نگه می‌دارد و باعث کپک می‌شود).

5. در محل خشک و خنک قرار دهید.

6. از مواد ضدبید برای امنیت بیشتر استفاده کنید.

۷. اشتباهات رایج در نگهداری گبه (و راه جلوگیری از آنها)

۷.۱. استفاده از بخارشوی

بخارشوی رطوبت را عمیق وارد الیاف می‌کند و ممکن است باعث شل شدن تار و پود شود.

۷.۲. خشک‌کردن زیر نور مستقیم

باعث رنگ‌پریدگی و شکنندگی پشم می‌شود.

۷.۳. جارو زدن خلاف جهت پرز

این کار باعث بیرون آمدن پرزها و ضعیف شدن الیاف می‌شود.

۷.۴. استفاده از مواد شوینده قوی

مواد سفیدکننده یا صنعتی به‌سرعت گبه را خراب می‌کنند.

۷.۵. پهن کردن در محیط‌های مرطوب

یکی از شایع‌ترین دلایل پوسیدگی.

۸. هر نوع گبه چه مراقبتی نیاز دارد؟

گبه دستباف

• حساس به آب، دما و مواد شوینده

• نیازمند شستشوی تخصصی

• جلوگیری از نور خورشید و بید بسیار مهم است

گبه عشایری

• ضخامت بیشتر و مقاومت بالاتر

• الیاف آن طبیعی‌تر و دست‌ریس است، پس نیاز به مراقبت ملایم‌تر دارد

• حفظ رطوبت پایین ضروری است

گبه ماشینی

• شستشوی راحت‌تر

• مقاومت بالاتر در برابر لکه

• برای خانواده‌هایی با کودک مناسب‌تر

۹. جمع‌بندی

برای نگهداری صحیح از گبه و افزایش عمر آن:

• از نور مستقیم و رطوبت دوری کنید

• گبه را منظم جابه‌جا و چرخش دهید

• جارو زدن اصولی را رعایت کنید

• لکه‌ها را سریع تمیز کنید

• گبه دستباف را هیچ‌وقت خودتان نشویید

• در صورت انبار کردن، حتماً از ضدبید استفاده کنید

با رعایت این نکات، گبه شما سال‌ها زیبا، سالم و ماندگار باقی می‌ماند و ارزش هنری خود را حفظ می‌کند.